Spotkanie DKK w Filii nr 10 WiMBP w Rzeszowie - Małgorzata Czyńska – „Zgiełk serca”
23 października 2025, po wakacyjnej przerwie, w Filii nr 10 Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rzeszowie, spotkały się członkinie Dyskusyjnego Klubu Książki, słuchaczki Uniwersytetu Trzeciego Wieku Uniwersytetu Rzeszowskiego. Początek spotkania zajęło omówienie spraw organizacyjnych, po czym przystąpiono do meritum – omówienia książki znanej i cenionej pisarki i dziennikarki Magdaleny Czyńskiej „Zgiełk serca : opowieść o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej”. Omawiana lektura stała się przyczynkiem do pogłębionej refleksji na temat poezji pisanej przez kobiety, jej roli w literaturze oraz lekceważenia przez środowiska artystyczne kobiecej wrażliwości i ducha twórczego.
Jolanta Jędryka - moderatorka DKK w Filii Nr 10 WiMBP w Rzeszowie
"Zgiełk serca"
Opowieść o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej
Autor: Małgorzata Czyńska
Niezwykła kobieta, poetka i malarka, wielobarwny motyl w świecie elit artystycznych lat 20-tych i 30-tych ubiegłego wieku - to wizerunek Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, przedstawiony przez Małgorzatę Czyńską w biografii artystki. Kręte drogi życia, ściśle związane z losami rodziny Kossaków budzą zainteresowanie czytelnika nie tylko ze względu na główną bohaterkę, ale też na rodzinne perypetie w tej słynnej krakowskiej rodzinie. Maria, zwana przez domowników i przyjaciół Lilką, kształcona w domu, rozpieszczona przez rodziców, delikatna, wiotka, eteryczna istota - to wizerunek młodziutkiej artystki i początkującej poetki. Lilka trzykrotna mężatka, poszukująca całe życie miłości, wsparcia męskiego ramienia. Pierwszy małżonek - Władysław Bzowski - ją rozczarowuje. Ich oczekiwania co do małżeństwa są skrajnie różne. Lilka nie spełnia się w roli wzorowej pani domu. Męczy ją prowincjonalne życie pod Wiedniem oraz specyficzna atmosfera stolicy Austrii. Jej priorytetem nie jest zadowalanie męża, prowadzenie domu ani posiadanie potomstwa. Rozpieszczona w domu rodzinnym, brylująca w towarzystwie krakowskich elit, potrzebuje lśnić, być adorowaną. Niestety przy boku Władysława nie jest jej to dane, zatem popada w pesymizm i poczucie krzywdy. Odpłaca mężowi złośliwościami, oziębłością, a nawet pogardą. Z tego okresu pochodzą akwarele malarki o przygnębiającej treści odzwierciedlające zgorzknienie młodej kobiety. Mimo starań Bzowskiego o ratowanie tego związku nie udaje się go utrzymać. Po czterech latach uzyskują unieważnienie małżeństwa. Wówczas Lilka jest już zakochana w pięknym lekkoduchu Janie Henryku Gwalbercie Pawlikowskim. Ich związek rozwijał się gdy była jeszcze żoną Władysława. Z Janem przydarzyła się "miłość, która się nie trafia". Wielkie uczucie, namiętność, euforia uniesień oraz tęsknota sprawiają, że w tym związku
rozkwita jako poetka liryki miłosnej. Przez kilka lat tworzą z Janem uroczą parę, do czasu gdy niestały w uczuciach małżonek zdradza Lilkę z austriacką tancerką Walerią Kończyńską, Wally. Lilka nie porzuca wiarołomnego męża, nawet po narodzinach jego córki. Tworzą z Wally i Janem trójkąt małżeński trwający jeszcze kilka lat. Małżeństwo Pawlikowskich ostatecznie kończy się rozwodem.
Po tych przejściach Lilka leczy swoje rany w Paryżu, nawiązując romans z portugalskim lotnikiem i poetą Sermento Beires. Romans z żonatym kochankiem, zaangażowanym politycznie rozpada się. Kochanek bardziej zaangażowany jest w konspirację niż w uczuciowy związek. Ostatnie małżeństwo Lilki, z lotnikiem Stefanem Jasnorzewskim, trwa czternaście lat i jest najtrwalszym z jej związków. Lilka jest już dojrzalszą, doświadczoną kobietą i choć relacje małżeńskie bywają burzliwe, czuje się bezpiecznie, otoczona troskliwą opieką męża. W tym związku odnajduje spokój, mimo że służba wojskowa męża zmusza ich do częstych przeprowadzek. Opuszczają Kraków, mieszkają w Dęblinie, następnie w Warszawie. Z tego okresu pochodzą kolejne tomiki poezji oraz 3-aktowe komedie lub farsy wystawiane na scenach teatrów Krakowa i Warszawy. W 1937 roku poetka i pisarka zostaje doceniona Nagrodą Literacką Miasta Krakowa. Po wybuchu wojny Jasnorzewscy emigrują przez Rumunię do Francji, a stamtąd do Anglii. Ostatnie lata spędzają w Manchesterze. Podstępna choroba zabiera przedwcześnie poetkę, w wieku 54 lat.
Biografia Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej autorstwa Małgorzaty Czyńskiej zawiera wiele ciekawych wątków z życia artystki i jej rodziny, szczególnie dziadka Jerzego, ojca Wojciecha, stryja Tadeusza oraz rodzeństwa: Jerzego i Magdaleny. Autorka ujawnia w biografii fizyczną ułomność Marii, która miała wpływ na późniejszą niedojrzałość życiową i narcyzm widoczny w relacjach małżeńskich. Rozpieszczana przez rodziców, wrażliwa artystyczna dusza nie była przystosowana do codziennych zmagań z prozą życia. Egoizm i wygoda sprawiały iż uciekała od codziennych obowiązków pod skrzydła matki. W rodzinnym domu zawsze mogła liczyć na troskliwą opiekę i ciekawe, krakowskie towarzystwo. Szokuje, że jako dojrzała i zamężna kobieta wykorzystuje beztrosko ojca, mieszkając na jego koszt w Warszawie czy robiąc ekskluzywne zakupy na jego konto. Czytając biografię odczuwa się pełen życzliwości i sympatii stosunek autorki do postaci Wojciecha Kossaka. Jego miłość do córek wyrażona w listach do żony, jego wyrozumiałość i wielkoduszność w stosunku do nich wzrusza i rozbraja.
Książka zawiera liczne fotografie Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej oraz rodziny Kossaków. Treść ubogacają również zdjęcia wybranych akwareli autorstwa Marii, a także fragmenty wierszy nawiązujących tematycznie do opisywanych przez autorkę scen z życia artystki. Jest to ciekawa i godna polecenia pozycja literacka, szczególnie w obecnym 2025 roku ogłoszonym "Rokiem Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej" w związku z 80-tą rocznicą śmierci artystki.
Renata Jarzębińska-Skupień - klubowiczka DKK
